Misja Fundacji
Fundacja Praca na Tak powstała, aby przeciwdziałać wykluczeniu społecznemu.
Swoją misję realizuje poprzez przedsięwzięcia aktywizacji zawodowej oraz propagowanie idei wolontariatu. Kluczowe są również projekty podnoszące świadomość uczestników rynku pracy
w zakresie ich wiedzy i umiejętności. Fundacja aktywnie wspiera wszystkie podmioty
przyczyniające się do rozwoju gospodarki zgodnie z zasadami ekonomii społecznej.

 
Rafał Nawrocki, 09.07.2015

Rachunek kosztów NGO po nowelizacji ustawy o rachunkowości

Rachunek kosztów to jedna z najważniejszych struktur polityki rachunkowości. Skupiają się na nim wszystkie podstawowe funkcje rachunkowości: informacyjna, kontrolna i decyzyjna. Dzięki niemu można uzyskać wiedzę o rodzajach i miejscach ponoszenia wydatków organizacji, o ich zasadności oraz o zmianach lub kontynuacji dotychczasowej strategii. Tak jak w życiu - najważniejsze zazwyczaj jest pytanie o to, na co wydaliśmy uzyskane środki. Dzięki temu łatwiej jest ustalić źródła ich pochodzenia, których ewentualne ukrywanie jest znacznie bardziej ryzykowne, niż umiejętne udokumentowanie koniecznych wydatków.

Ustawa o rachunkowości po nowelizacji z 11 lipca 2014 roku zrównała w praktyce strukturę rachunku kosztów poprzez ujednolicenie wzoru rachunku zysków i strat w małych przedsiębiorstwach oraz organizacjach pozarządowych non-profit. Powstało w ten sposób wspólne pojęcie jednostki mikro niezależnie od rozmiarów i obrotów fundacji lub stowarzyszenia. Zmiany te miały zapewne ułatwić funkcjonowanie jednym i drugim. Czy tak się stało? Warto przyjrzeć się tej kwestii.

Rachunek kosztów w przedsiębiorstwie.

Przedsiębiorstwa stosują rachunek kosztów oparty na podstawowej zasadzie - współmierności osiągniętych przychodów i kosztów ich uzyskania. Weźmy przykład naszego protoplasty, kołodzieja z rodu Piastów. Przyjmijmy, że rzeczywiście trudnił się kołodziejstwem . Jeśli postanowił praktykować to rzemiosło, musiał najpierw poczynić niezbędne wydatki: wyszkolenie, narzędzia, materiały. Dopiero następnie mógł sprzedać swoje umiejętności - uzyskując przychód.

Podstawowy rachunek ekonomiczny przedstawia to tak:

Przychód - nakłady (inwestycje i koszty) = dochód/strata.

W rzeczywistości, jak widać, kolejność jest jednak odwrotna: przedsiębiorca najpierw ponosi nakłady, by uzyskać przychód. W takim rozumieniu każdy koszt jest swego rodzaju inwestycją poniesioną na poczet uzyskania przyszłych przychodów.

Wyobraźmy sobie jednak, że ówczesny skarbiec upomina się do Piasta o podatek dochodowy. Najważniejszym pytaniem staje się wówczas: czy rzeczywiście wydatki były niezbędne dla osiągnięcia profitów? Pytanie to praktycznie brzmi tak: drogi podatniku, czy dany koszt poniósłbyś, o ile nie prowadziłbyś przedsiębiorstwa. Dlatego współczesny urząd skarbowy nie dopuszcza np. środków higieny lub wyżywienia przedsiębiorcy - argumentując, że też musiałby jeść czy myć się jako zwykły, nieprzedsiębiorczy obywatel.

Mamy więc jedno z najprostszych urządzeń księgowych - księgę przychodów i rozchodów, która zestawia przychody wyłącznie z kosztami podatkowymi. Czyli dopuszczalnymi przez fiskusa jako pomniejszające podstawę opodatkowania. Gdyby Piast rozwinął firmę w spółkę - obok kosztów podatkowych musiałby przedstawiać wspólnikom wszystkie wydatki przedsięwzięcia. Udziałowców interesuje bowiem nie tylko to, czy koszty mogły być odliczone od dochodu, stanowiącego podstawę obliczenia podatku - ale także, czy prowadzący firmę ponosił inne koszty i po co. Wizyta w nocnym klubie, opłacona kartą z rachunku bankowego jednostki, z pewnością nie przekona urzędu skarbowego; natomiast wspólnicy mogą uznać, że była niezbędna dla interesu, o ile np. skusiła opornego kontrahenta do podpisania umowy. Stąd pojawiająca się niekiedy rozbieżność między rzeczywistym a podatkowym dochodem firmy.

Rachunek kosztów w przedsiębiorstwie informuje więc:
  • urząd skarbowy - czy koszty zgodne są z ustawami podatkowymi,
  • udziałowców - czy koszty zostały poniesione zgodnie z interesem spółki,
  • zarząd i inne organy - czy koszty musiały być poniesione, to znaczy czy jest możliwe ich zmniejszenie. Jak wiadomo, minimalizacja kosztów i maksymalizacja przychodów to podstawy zarządzania przedsiębiorstwem. Celem przedsiębiorczości jest bowiem osiąganie zysku.

Zupełnie inaczej rzecz ma się z organizacjami pozarządowymi.

Jeśli w czasie prowadzenia działalności gospodarczej przez Piasta jeden z jego gości - misjonarzy założyłby fundację, to jedną z pierwszych zarejestrowanych operacji byłoby przyjęcie środków - darowizny, dotacji lub funduszu. Następnie środki powinny zostać wydatkowane na cele zgodne z intencją wpłacającego. Nie ma więc mowy o minimalizacji kosztów. NGO nie działa dla zysku, lecz dla realizacji swych celów, ustalonych w statucie - jest to misja powołania stowarzyszenia lub fundacji. To realizacja tej misji wyznacza zasadność poniesionych wydatków.

Ponieważ cele statutowe NGO realizuje z powierzonych jej środków m.in.:funduszu - fundatorów, składek - członków, dotacji - donatorów, darowizn - darczyńców etc., zasadniczą troską jej księgowego będzie udokumentowanie przed tymi osobami właściwego rozdysponowania przekazanych wartości. Urząd skarbowy natomiast interesuje się, czy cele, na które rozdysponowano przychody jednostki, zgodne są z celami wspieranymi przez państwo czyli zwolnionymi od podatku CIT i innych. Dlatego dotychczas elementem sprawozdania finansowego, przeznaczonym dla NGO był rachunek wyników, oparty na funkcjonalno-podmiotowym podziale kosztów. Koszty dzielono na koszty realizacji zadań statutowych ("misyjne") oraz administracyjne (służące utrzymaniu i zarządzaniu jednostką). Koszty statutowe w NGO dzielono zgodnie z własnymi potrzebami, przyporządkowując je do źródeł uzyskanych przychodów - odrębne konta kosztowe dla środków rozchodowanych z poszczególnych, dotowanych projektów, zbiórek publicznych, darowizn etc. Ponieważ każdy darczyńca wspierający organizację będzie zainteresowany tym, czy powierzone środki zostały wydane zgodnie z jego intencją. Naczelnym kapitałem organizacji pozarządowych nie jest bowiem skuteczność w generowaniu zysku, lecz zaufanie, jakim darzą ją wspierający. Zaufanie to w rachunkowości odzwierciedla właśnie szczegółowo prowadzony rachunek kosztów działań, odzwierciedlający społeczne zaangażowanie jednostki i wykorzystywanie uzyskanych przychodów.

Obecnie ten wygodny wzór rachunku wyników zastąpiono najprostszym, rodzajowym podziałem kosztów (amortyzacja, artykuły i energia, wynagrodzenia, pozostałe). Nie przynosi on informacji o nakładach na realizację "misji" oraz na utrzymanie jednostki. Otrzymujemy natomiast dane, np. o sumie kosztów wynagrodzeń - znaczna ich kwota może być dla wielu bulwersująca, jakkolwiek wynagrodzenia w sferze celów statutowych i sferze administracji mają zupełnie inne uzasadnienie. Jedynym uzasadnieniem wprowadzonych zmian może być koncepcja ogólnej rezygnacji z podziału na koszty realizacji "misji" i koszty administracyjne - w końcu wszystkie one służą temu samemu, spełnianiu celów powołania organizacji, tylko administracyjne są ponoszone na rzecz dłuższych okresów (tzn. ponoszone są także w okresach, w jakich organizacja w ogóle nie realizuje celów statutowych - ale dzięki temu NGO może dalej funkcjonować, zachować wartość swej nazwy, doświadczenia, zaufania).

Jednakże inne ustawy nie zostały znowelizowane i nadal mówią o kosztach realizacji celów statutowych jako wspieranych przez państwo lub warunkujących uzyskiwanie określonych przychodów. W praktyce więc organizacje będą musiały prowadzić obecnie dwa rachunki kosztów - jeden służyć będzie informacji przekazywanych państwu poprzez obowiązujący wzór sprawozdawczy dla jednostek mikro; drugi natomiast będzie nadal opierał się na funkcjonalnym podziale kosztów ("projektowym" czy "celowym") i służył będzie wyodrębnieniu celów realizacji misji od pozostałych, oraz informowaniu poszczególnych wspierających, jak rozchodowano powierzone przez nich środki.

Tak więc miało być prościej - jest trudniej.

Wydarzenia

01.10.2015
Europejski Dzień Fundacji


21.09.2015
Dziel czas. Łącz pasje. Nakręcaj do działania


02.09.2015
Fundacja Praca na Tak na V Poznańskim Dniu Organizacji Pozarządowych


12.06.2015
Święta księgowych i ich klientów


08.04.2015
Polacy deklarują zmianę pracy w tym roku


06.04.2015
Projekt nowelizacji Kodeksu pracy


02.04.2015
Zawody z największą liczbą bezrobotnych


11.03.2015
Krajowy plan działań na rzecz zatrudnienia


Opinie

08.01.2016
Demografia a rynek pracy


21.09.2015
Wolontariat pracowniczy w przykładach


13.08.2015
Misja organizacji pozarządowej, a sprawa polska


09.07.2015
Rachunek kosztów NGO po nowelizacji ustawy o rachunkowości


08.07.2015
Zatrudnienie wśród młodych w Unii Europejskiej


15.05.2015
Pracująca Europa 2020


05.05.2015
Bezcelowe badania


04.05.2015
Drugi rok KFS


27.04.2015
Każdy może otworzyć zawód


17.04.2015
Urzędnik czy pracodawca?



wydarzenia
bieżące »
sukcesy »
opinie »
archiwum »

projekty
księgowość NGO »
praca »
ekonomia »
sport i zdrowie »
kultura i ekologia »

dokumenty
statut »
raporty »

władze
zarząd »
rada nadzorcza »

kontakt
dane »
wolontariat »
współpraca »


Fundacja Praca na Tak © 2015 | Powered by Web & Art sp. z o.o.
nota prawna .:. wersja pełna